Wchodzą w życie kolejne regulacje unijne w zakresie przejrzystość korzystania ze sztucznej inteligencji na terenie Unii Europejskiej | Fundusze Europejskie dla Opolskiego

Dynamiczny rozwój technologii dotyczących sztucznej inteligencji dał impuls Komisji Europejskiej, aby podjęła prace nad stworzeniem regulacji obejmujących ten obszar. Zwieńczeniem tych prac było opracowanie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady 2024/1689 z 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (…). Rozporządzenie to, znane jako Akt w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act), ustanawia pierwsze na świecie kompleksowe ramy prawne regulujące rozwój, wprowadzanie do obrotu i wykorzystywanie systemów sztucznej inteligencji (AI) w Unii Europejskiej. 

Celem regulacji jest zapewnienie, aby systemy sztucznej inteligencji były bezpieczne, godne zaufania oraz zgodne z prawami podstawowymi i wartościami Unii Europejskiej, przy jednoczesnym wspieraniu innowacyjności i rozwoju nowych technologii.

Rozporządzenie wprowadza podejście oparte na poziomie ryzyka. Dzieli systemy AI na cztery kategorie: 

• systemy o ryzyku niedopuszczalnym (zakazane), 
• wysokiego ryzyka (objęte szczególnymi obowiązkami), 
• ograniczonego ryzyka (wymagające spełnienia obowiązków dotyczących przejrzystości) 
• minimalnego ryzyka, dla których nie przewidziano dodatkowych wymogów. 

Akt określa również obowiązki dostawców, importerów, dystrybutorów i użytkowników systemów AI oraz ustanawia zasady nadzoru nad rynkiem i egzekwowania przepisów we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Rozporządzenie określa liczne definicje pojęć m.in. deepfake, czyli wygenerowane przez AI lub zmanipulowane przez AI obrazy, treści dźwiękowe lub treści wideo, które przypominają istniejące osoby, przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia, które odbiorca mógłby niesłusznie uznać za autentyczne lub prawdziwe.

Jakie zmiany od 2 sierpnia 2026 r.?

Od 2 sierpnia 2026 r. wszystkie organizacje wykorzystujące systemy sztucznej inteligencji w kontaktach z użytkownikami lub tworzeniu treści będą musiały informować użytkowników o ich zastosowaniu. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy klient czy użytkownik strony internetowej ma kontakt z treścią wygenerowaną przez AI, rozmawia z chatbotem czy ogląda deepfake. 

Obowiązek ten nakłada art. 50 unijnego AI Act. Przepisy obejmą m.in. wygenerowane obrazy, nagrania audio i wideo, treści dotyczące spraw publicznych oraz systemy, które mogą wpływać na decyzje użytkowników. Po stronie organizacji jest konieczna analiza jak systemy sztucznej inteligencji są w niej wykorzystywane oraz w jakiej formie poinformować o tym fakcie użytkownika.

Obowiązki wskazane w AI Act mogą objąć m.in.:

• organizacje wykorzystujące syntetyczne obrazy, filmy lub nagrania,
• media oraz wydawców publikujących treści generowane przez AI,
• firmy tworzące materiały marketingowe z użyciem AI,
• agencje reklamowe i komunikacyjne,
• firmy korzystające z chatbotów i voicebotów,
• firmy stosujące systemy rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej.

Przepisy zwracają szczególną uwagę na treści, które mogą wpływać na opinię publiczną. Jeśli materiał dotyczący spraw publicznych (gospodarki, bezpieczeństwa, prawa lub zdrowia) został wygenerowany lub zmodyfikowany przez AI, odbiorca tych treści powinien otrzymać jasną informację na ten temat. Przepisy przewidują wyjątek. Jeśli materiał został poddany kontroli redakcyjnej przez człowieka, a za jego publikację odpowiada wydawca lub inny podmiot ponoszący odpowiedzialność redakcyjną.

Kto odpowiada za zgodność z AI Act?

Jednym z najważniejszych elementów nowych regulacji jest podział odpowiedzialności między dostawcę systemu AI a organizacją, która wykorzystuje go w praktyce. 

Dostawca odpowiada przede wszystkim za odpowiednie zaprojektowanie rozwiązania – np. wyposażenie systemu w mechanizmy informujące użytkownika o interakcji ze sztuczną inteligencją lub umożliwiające techniczne oznaczanie wygenerowanych treści.

Firma korzystająca z AI odpowiada natomiast za sposób wykorzystania technologii. To ona musi zadbać o właściwe komunikaty dla klientów, oznaczanie deepfake’ów czy informowanie o treściach wygenerowanych przez AI. 

Poziomy przejrzystości wskazane w AI Act

AI Act rozróżnia dwa rodzaje przejrzystości. 

Poziom użytkownika – człowiek musi wiedzieć, że ogląda materiał wygenerowany przez sztuczną inteligencję lub rozmawia z AI.

Poziom techniczny – treści generowane przez AI powinny być oznaczane w sposób umożliwiający jego automatyczne wykrycie, np. poprzez metadane lub inne mechanizmy identyfikacji. Dlatego organizacje powinny sprawdzić, czy wykorzystywane przez nie narzędzia faktycznie zapewniają wymagane oznaczenia oraz czy pozostają one zachowane po edycji, eksporcie i publikacji materiałów.

Ikony UE

Komisja Europejska przygotowała gotowa ikony do oznaczania materiałów wygenerowanych przez systemy sztucznej inteligencji. Szersze informacje w tym zakresie można znaleźć na stronie Komisji Europejskiej, m.in. zasady korzystania z nich.

Poniżej ikony i możliwości ich zastosowania

Ikona	Kiedy używać	Przykłady zastosowania
Ikona podstawowa	Stosowana, gdy sztuczna inteligencja uczestniczyła w tworzeniu materiału (obrazu, nagrania audio, filmu lub tekstu) albo zastosowano tekstową lub interaktywną etykietę informującą o wykorzystaniu AI.	Głęboko fałszywe wideo oznaczone komunikatem „Wygenerowane głosy” wraz z podstawową ikoną.
W pełni wygenerowane przez AI	Gdy cała treść została wygenerowana przez sztuczną inteligencję bez udziału człowieka w procesie tworzenia (z wyjątkiem wydania polecenia systemowi AI).	Filmy typu deepfake. Muzyka wygenerowana przez AI. Grafiki stworzone przez AI. Automatyczne podsumowania wiadomości.
Częściowo zmodyfikowane przez AI	Gdy istniejąca treść została zmodyfikowana przez sztuczną inteligencję w sposób zmieniający jej znaczenie lub wygląd, zwłaszcza w odniesieniu do spraw leżących w interesie publicznym.	Podmiana twarzy na zdjęciu (face swap). Dodanie umeblowania do zdjęć pustego mieszkania.